යුද්ධය අතරතුර සිදු කරන ලද වඩාත්ම විනාශකාරී මහා පරිමාණ ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවක් සඳහා දිගු කලක් තිස්සේ කල් ඉකුත් වී ඇති යුක්තිය වෙනුවෙන් අරගල කරන, 'වැල්වැටිතුරෙයි පුරවැසි කමිටුව' ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 15 ක (රුපියල් බිලියන 4.5) වන්දියක් ඉල්ලා ඇත්තේ හානිපූරණය සඳහා වන කාර්යාලයෙනි.
ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව (IPKF) විසින් 1989 දී යාපනය අර්ධද්වීපයේ වැල්වෙට්ටිතුරෙයිහි සිදු කළ සංහාරයෙන් අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් 66 දෙනෙක් මිය ගොස් 34 දෙනෙක් තුවාල ලදහ.
1989 දී වාර්තා කරන ලද ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් සිය ගණනකගේ දිවුරුම් ප්‍රකාශවල සාක්ෂි මෙම ඉල්ලීමට පදනම් වී ඇති අතර අතර එය පසුගිය මාර්තු මසදී දකුණු අප්‍රිකාව මුලස්ථාන කොටගත් ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය (ITJP) විසින් "සමූලඝාතනයක සාක්ෂි" වාර්තාව මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව (IPKF) සිදු කළ සංහාරයෙන් වෙරළබඩ දෙමළ නගරයේ පුද්ගල ඝාතන සහ තුවාල පමණක් නොව නිවාස, ව්‍යාපාර, බෝට්ටු සහ ජීවනෝපායන් පුළුල් ලෙස විනාශ කිරීම ද සිදු විය. දින තුනක් පුරා පැවති මෙම ප්‍රහාරයෙන් නිවාස 123 ක් සහ සාප්පු 43 ක් විනාශ වූ අතර තවත් නිවාස 250 කට වැඩි ප්‍රමාණයකට හානි විය. වසර 35 ක් තිස්සේ දිවි ගලවා ගත් අයට පිළිගැනීමක් හෝ සහනයක් හෝ ලැබී නොමැත.
වෙන් වෙන්ව ලැයිස්තුගත කරන ලද ගෘහාශ්‍රිත ගේදොර භාණ්ඩ වටිනාකම ඇතුළුව දේපල විනාශය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විශ්ලේෂණයක් මෙන්ම ගොඩනැගිලි වටිනාකම් ලැයිස්තුගත කිරීමක් ද 1989 දී වාර්තා කරන ලද දිවුරුම් ප්‍රකාශවල ඇතුළත් විය. අයිතමයක වටිනාකම ලබා දී නොමැති විට, පර්යේෂකයන් එම කාල පරිච්ඡේදයේ වෙනත් දිවුරුම් ප්‍රකාශ දෙස බලා අයිතමවල පිරිවැය ඇස්තමේන්තු කර තිබේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු වූ ඓතිහාසික සංහාරයක් සඳහා හානි ගණනය කර ඇති පළමු අවස්ථාව මෙය වන අතර ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය පවසන්නේ එහි දී ක්‍රමවේදය පිළිබඳ දුෂ්කර ප්‍රශ්න මතු වු බවයි.
"බොහෝ කලකට පෙර භෞතික හානි සඳහා නිවැරදි අගයන් සොයා ගැනීම දුෂ්කර නමුත් බොහෝ විනාශ වූ අයිතමවල පිරිවැය එකල දිවුරුම් ප්‍රකාශවල නිශ්චිතව දක්වා තිබුණු අතර එය බෙහෙවින් උපකාරී විය. තවත් ගැටලුවක් වූයේ වසර 35 ක කාලයක් තිස්සේ හානිය සඳහා පොලිය ගණනය කරන්නේ කෙසේද යන්නයි. වින්දිතයින්ගෙන් ශ්‍රී ලංකා රජ‍ය බලහත්කාරයෙන් හෝ ස්වේච්ඡාවෙන් ලබා ගත් ණයක් ලෙස හානි සලකමින් වාණිජ ආරවුල් විසඳීමේ දී භාවිත වන බලහත්කාර ණය න්‍යාය මත පදනම්ව අප විසින් ක්‍රමවේදයන් අනුගමනය කර ඇත. ලබා ගත හැකි තැන්වල භාවිතා කරන ලද පොලී අනුපාතය ශ්‍රී ලංකාවේ වසර 1 ක භාණ්ඩාගාර අනුපාතයයි. මෙය අතිශයින්ම ගතානුගතික අනුපාතයක් වන්නේ එමගින් ප්‍රමාද වූ වන්දි සමග සම්බන්ධ අවස්ථා පිරිවැය හෝ දශක ගණනාවක් වන්දි ප්‍රමාද කිරීමේ සංයුක්ත හානි බලපෑම සම්පූර්ණයෙන්ම පිළිබිඹු නොකරන බවට තර්ක කළ හැකිය."
දකුණු අප්‍රිකාව මුලස්ථාන කොටගත් ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතියේ නිවේදනයේ තව දුරටත් සදහන්ව ඇත්තේ "මෙය මුදල් වන්දි ගෙවීම ගැන පමණක් නොවේ," පුරවැසි කමිටුවේ ප්‍රකාශකයෙක් පැවසීය. "මෙය අපගේ ප්‍රජාව සඳහා සත්‍යය, යුක්තිය සහ ගෞරවය පිළිබඳ වන අතර. වන්දි ගෙවීම අයිතියක් මිස, අනුග්‍රහයක් නොවේ." යනුවෙනි.
වන්දි ගෙවීම ආරම්භ කිරීමේ වගකීම දරන ශ්‍රී ලංකා රජයට හිමිකම් පෑම ඉදිරිපත් කළ ද, පුරවැසි කමිටුව පැහැදිලිව අවබෝධ කර ගෙන ඇත්තේ අවසාන වගකීම IPKF මෙහෙය වූ ඉන්දීය රජයට බවයි.
වර්තමාන ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන පක්ෂය වන ජනාධිපතිවරයා නායකත්වය දරන ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ එකල ඉන්දීය හමුදා මැදිහත්වීමට විරෝධය දක්වමින් දකුණේ පරාජිත සන්නද්ධ කැරැල්ලක් දියත් කළේය.
“අපරාධකරුවන් විදේශීය හමුදා වුවත්, මේ ම්ලේච්ඡ ක්‍රියා සිදු කෙරුනේ ස්වෛරී ශ්‍රී ලංකා භුමිය තුලය. අනෙක වින්දිතයෝ ශ්‍රී ලාංකිකයෝය. ඒ අනුව මේ ඛේදවාචකයට ගොදුරුවී සන්තාපයට පත් තමන්ගේම ජනතාව පිළිගැනීම, වන්දිගෙවීම සහ යුක්තිය ස්ථාපිත කිරීම සම්බන්ධ පුර්ණ වගකීම දරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුවයි,” යනුවෙන් වැල්වැටිතුරෙයි පුරවැසි කමිටුවේ ලේකම් එන් ආනන්දරාජ් විසින් හානිපුරණ කාර්යාලයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්ට යවන ලද ලිපියේ සඳහන් වෙයි.
ඉන්දීය හමුදා විසින් සිරකොට තබාගෙන වධබන්ධන පමුණුවන ලද ඔහු ජීවිතය බේරා ගැනීමට වාසනාව ලද්දෙකි.
විදුහල්පතිවරයකු හා විද්‍යා ගුරුවරයකු වූ ආනන්දරාජ් මළවුන් ආදාහනය කිරීමෙන් අනතුරුව වැල්වැටිතුරෙයි නගරයේ සිදුවූ විනාශය ලේඛනගත කිරීම ආරම්භ කළේය.
සමූහ ඝාතනයෙන් දිවි ගලවාගත් දෙසිය දෙනකුගෙන් ඔහු විසින් රැස් කරගන්නා ලද දිවුරුම් ප්‍රකාශ “වෙනත් තොරතුරු හා ඒකාබද්ධ කළ කල්හි, සාපරාධී වගවීම සඳහා වන බලපෑම් සහිත නඩු නිමිත්තක් ඉදිරිපත් වෙයි,” යනුවෙන් "සමූලඝාතනයක සාක්ෂි" වාර්තාවේ දැක්වෙයි.
එම වාර්තාව සහ වන්දි ඉල්ලන ලිපිය ඝාතනයට ලක්වුවන් වෙනුවෙන් ඉකුත්දා යාපනයේ වඩමාරච්චි මාධ්‍ය සමාජයේ පවත්වන ලද අනුස්මරණයකදී වැල්වැටිතුරෙයි පුරවැසි කමිටුව විසින් ජනාධිපති නීතිඥ එම් ඒ සුමන්දිරන් ඇතුළු පිරිස අතට පත් කරන ලදී.
මහා පරිමාණ ම්ලේච්ඡ අපරාධවලට ගොදුරු වූ වැල්වැටිතුරෙයි වින්දිතයන් සඳහා වන්දි ගෙවීමට ඔවුන්ගේ ප්‍රජාවට මුදල් වන්දි පමණක් නොව, වසර තිස් පහකට පෙර ඔවුන්ගේ ප්‍රජාවට සිදු වූ හානිය සහ දුක් වේදනා සඳහා ඉන්දීය රජයෙන් ප්‍රසිද්ධ සමාව අයැදීමේ ස්වරූපය ගත යුතු සංකේතාත්මක වන්දි ගෙවීමක් ද අවශ්‍ය බව ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය අවධාරණය කරයි.
“මෙම ඉදිරිපත් කිරීම ශ්‍රී ලංකා භූමියේ දී විදේශීය හමුදා අතින් සිදු වූ අපයෝජන සඳහා වගවීම සෙවීමේ ඓතිහාසික පියවරකි,” යි අවධාරණය කරන ජාත්‍යන්තර සත්‍යය සහ යුක්තිය ව්‍යාපෘතියේ විධායක අධ්‍යක්ෂිකා යස්මින් සූකා පැවසුවේ, “රාජ්‍යයන් අසමත් වූ තැන යුක්තිය ඉල්ලා සිටීමට අනෙකුත් ප්‍රජාවන්ට එමගින් පූර්වාදර්ශයක් සපයයි,” යනුවෙනි.
මරණ සහ තුවාල
ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය නිවේදනය කර ඇති පරිදි ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදාව (IPKF) විසින් සිදු කළ සංහාරයෙන් මියගිය පුද්ගලයන් 66 දෙනකුගේ නම් සහ වයස් කාණ්ඩ දන්නා අතර ඔවුන්ගේ වයස අවුරුදු එකහමාරක ළදරුවකුගේ සිට අවුරුදු 89 ක් වයසැති අයකු දක්වා පරාසයක පවතී. බොහෝ දුරට, මෙය අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් වන අතර, පසුව තුවාල හේතුවෙන් මිය ගිය හෝ තුවාල ලැබූවන් ලෙස ගණන් ගැනීමට පෙර පලා ගිය පුද්ගලයින් බැහැර කර ඇත.
අදාළ දත්ත නොපවතින බැවින් මෙම වන්දි ඉල්ලීමට එතරම් බරපතල නොවන තුවාල ලැබූවන් සඳහා වන වන්දි ඇතුළත් නොවේ. සමස්ත ජනගහනය, විශේෂයෙන් තම නිවෙස් සහ රටින් පලා ගොස් වෙනත් තැනක ජීවිත නැවත ගොඩනගා ගැනීමේ දී අත්විඳින ලද මානසික හානිය සහ කම්පනය ද එයට ඇතුළත් කර නොමැති බව ITJP සදහන් කරයි.
ඊට අමතරව, මෙම හිමිකම් පෑමේ දී වධහිංසා, කුරිරු සහ අමානුෂික සැලකිලි සඳහා වන වන්දි ඇතුළත් කර නොමැති නමුත්, වැල්වැටිතුරෙයි වින්දිතයින් බොහෝ දෙනෙකු මෙන් වැල්වැටිතුරෙයිහි පාසලේ විදුහල්පතිවරයෙකු සහ විද්‍යා ගුරුවරයෙකු වූ නඩරාජා ආනන්දරාජ් වධහිංසාවට ලක් වූ බවත්, පුරවැසියන් විශාල සංඛ්‍යාවක් කුරිරු වධබන්ධනවලට ලක් වූ බවත් සැලකිල්ලට ගත යුතු බව එහි සදහන්ය.
ඕනෑම වන්දි වැඩසටහනක් මගින් පසුව මියගිය අය, පලා ගිය අය සහ තුවාල ලැබූවන් ඇතුළුව මියගිය අය පිළිබඳ නිසි ගිණුම්කරණයක් සහතික කළ යුතුය. එයට පරම්පරා අතර මට්ටම් ද ඇතුළුව මානසික හා ශාරීරික තුවාල සඳහා වන්දි ගෙවීම ද ඇතුළත් විය යුතු බව ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය අවධාරණය කරයි.
දේපළ
ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය තව දුරටත් කියා සිටින්නේ වැල්වැටිතුරෙයි සංහාරයේ දී නිවාස 250 කට හානි සිදුව ඇති නමුත් මෙම නිවාසවල අන්තර්ගතයට සිදු වූ හානියේ ප්‍රමාණය නොදන්නා අතර ඒවා මෙම වන්දි ඉල්ලිමට ඇතුළත් කර නොමැති බවයි.
“සාප්පු 43 ක් විනාශ වූ ඇති නමුත් සමහර අවස්ථාවල දී, සාප්පුවේ අන්තර්ගතය පමණක් ලැයිස්තුගත කර ඇති අතර ගොඩනැගිලි ව්‍යුහයට සිදු වූ හානිය ඇතුළත් කර නැත. සිනමා ශාලා 2 ක් විනාශ විය; ඒ සම්බන්ධයෙන් කිසිදු තක්සේරුවක් ලබා දී නොමැති බැවින් මෙය විශාල නිවසක වටිනාකම මත පදනම්ව ගතානුගතිකව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.”
යාපනයේ ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් විසින් ධීවර දැල් සඳහා ප්‍රතිස්ථාපන පිරිවැය ඇස්තමේන්තු කරන ලද නමුත් ධීවරයින්ගේ ඉපැයීම් අහිමි වීම සඳහා වන්දි ද වැල්වැටිතුරෙයි හි පුරවැසි කමිටුව ශ්‍රී ලංකා වන්දි කාර්යාලයට ඉදිරිපත් කළ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 15 ක වන්දි ඉල්ලීමට ඇතුලත් කර නොමැත.
දත්ත නොමැතිකම හේතුවෙන් දේශීය බැංකුවට සහ පුස්තකාලයට සිදු වූ හානිය, වන්දි සඳහා වන හිමිකම් පෑමෙන් බැහැර කර ඇති අතර අවතැන් වීම, ස්ථිර සංක්‍රමණය සහ ප්‍රජාවේ සාමාජිකයින් පිටුවහල් කිරීම සම්බන්ධයෙන් වන වන්දි ද බැහැර කර ඇති බව දකුණු අප්‍රිකාව මුලස්ථාන කොටගත් ශ්‍රී ලංකාවේ සත්‍යය හා යුක්තිය සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපෘතිය " ශ්‍රී ලංකාව - ඓතිහාසික සංහාරයක් සඳහා පළමු සවිස්තරාත්මක වන්දි ඉල්ලීම " මැයෙන් 2025 ඔක්තෝබර් 17 වැනිදා නිකුත් කළ මාධ්‍ය නිවේදනය මගින් තව දුරටත් අවධාරණය කර තිබේ.
